Αραβική άνοιξη Τουρκικό φθινόπωρο, ή άλλως: Αραβική άνοδος, Τουρκική πτώση

 Τούρκοι σπεύδοντες να βοηθήσουν στην σταθερότητα του Αραβικού κόσμου

Οι αναταραχές στον αραβικό κόσμο έμοιαζαν σαν παραγγελία για τη «νέα Τουρκία», μια χώρα  που επιθυμεί διακαώς να αυξήσει την επιρροή της στη Μέση Ανατολή.

Από την εποχή που ανέβηκε στην εξουσία το κόμμα AKP πριν από εννιά χρόνια, η Άγκυρα κάνει τα πάντα προκειμένου να καλλιεργήσει θερμές σχέσεις με κάποια αραβικά κράτη, κερδίζοντας αρκετούς πόντους εξαιτίας της στάσης της στο ζήτημα της Γάζας, και της επίλυσης προβλημάτων στο Λίβανο, στο Ιράκ , και στη Συρία.

Τώρα, με εκατομμύρια Αράβων να επιζητούν ελευθερίες, το τουρκικό μοντέλο, δημοκρατικό και κοσμικό με μουσουλμανικό πληθυσμό,  μοιάζει ιδανικό ως πρότυπο για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Πέντε όμως μήνες μετά από τις αρχικές εξεγέρσεις, και η Τουρκία δεν δείχνει να έχει κάποιο σχέδιο αντιμετώπισης των αλλαγών που συμβαίνουν γύρω της. Μάλιστα, αντί να αναλάβει ρόλο ηγέτη στη περιοχή, η Άγκυρα μοιάζει να τα έχει χαμένα.

Οι αραβικές εξεγέρσεις ξεκίνησαν ιδανικά για τη Τουρκία. Ο Recep Tayyip Erdogan βρέθηκε πολύ πιο μπροστά από τους υπόλοιπους ηγέτες, απαιτώντας από τον Μουμπάρακ να παραιτηθεί. Η πολιτική πλατφόρμα του κυβερνώντος κόμματος της Τουρκίας έχει να κάνει με τη προώθηση της δημοκρατίας τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Βέβαια στη περίπτωση της Αιγύπτου βοήθησαν αρκετά και οι δύσκολες προσωπικές σχέσεις μεταξύ Ερντογάν και Μουμπάρακ. Η Άγκυρα είχε προαισθανθεί τη μειωμένη επιρροή της Αιγύπτου, και προσπαθούσε να πλασάρει τον εαυτό της ως τον νέο ισχυρό παίκτη στη Μέση Ανατολή. Έτσι για μια ακόμη φορά, όλα έδειχναν πως η τουρκική ηγεσία είχε αντιληφθεί τις εξελίξεις στη περιοχή πολύ πιο καλά απ ότι οι υπόλοιποι, και δη η κυβέρνηση του Ομπάμα, η οποία είχε μείνει προσκολλημένη στη στρατηγική συμμαχία με την Αίγυπτο του Μουμπάρακ, και για αυτό ήταν πολύ πιο διστακτική από την Άγκυρα.

Μετά, ακολούθησε η Λιβύη. Παρά τη σκληρότητα που επέδειξε ο Καντάφι, ο Ερντογάν δυσκολεύτηκε να διακόψει τις σχέσεις μαζί του. Ο Τούρκος πρωθυπουργός είχε στο παρελθόν βραβευτεί με το διεθνές βραβείο ανθρωπίνων δικαιωμάτων  alQaddafi, ενώ 30.000 Τούρκοι εργαζόμενοι βρίσκονταν στη Λιβύη, συμμετέχοντας σε κατασκευαστικά έργα τουρκικών επιχειρήσεων αξίας $1.5 δισ.

Η Τουρκία έφερε αντίρρηση στην επιβολή ζώνης απαγόρευσης πτήσεων στη Λιβύη, και μάλιστα ο Ερντογάν ξεκαθάρισε την 28/2, ότι είναι κάθετα εναντίον μιας επέμβασης. Όταν όμως συμφώνησε στην επέμβαση και ο Αραβικός Σύνδεσμος, η θέση της Τουρκίας έγινε περίεργη. Ο Ερντογάν, από τη μία υποστήριζε την ανάγκη απαγόρευσης πτήσεων της λιβυκής πολεμικής αεροπορίας, από την άλλη όμως δήλωνε αντίθετος στην «επέμβαση ξένων στη φίλη και αδελφή Λιβύη». Ακόμη και τη ώρα των ΝΑΤΟϊκών επιδρομών, η Άγκυρα τηρούσε αμφίρροπη στάση, και περιέργως στήριζε τον Καντάφι. Και παρά το γεγονός ότι η Τουρκία πρωταγωνίστησε στην ανθρωπιστική βοήθεια, αρνήθηκε τη χρήση βίας για υπεράσπιση των ανταρτών, επιμένοντας σε κατ αρχήν ανακωχή, και στη συνέχεια σε μεταρρυθμίσεις από πλευράς Καντάφι. Για τους επαναστάτες της Βεγγάζης, οι Τούρκοι ήταν οι υπεύθυνοι για την αποκλιμάκωση των ΝΑΤΟϊκών επιχειρήσεων.

Τέλος, μετά από μια σειρά αποτυχημένων διπλωματικών προσπαθειών, ακόμη και προσωπικών επαφών μεταξύ Ερντογάν και Καντάφι, η Άγκυρα κατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα στο οποίο είχαν καταλήξει όλοι, πλην ίσως του Hugo Chávez και κάποιων περιθωριακών αφρικανικών χωρών, ότι δηλαδή ο Καντάφι θα πρέπει να φύγει. Στις 3/5 μάλιστα, ο Τούρκος πρωθυπουργός δήλωσε στους δημοσιογράφους: «Για το καλό της χώρας του, και για το καλό του λαού του, ο Καντάφι θα πρέπει να παραιτηθεί αμέσως».

Κάτι ανάλογο, στο διπλωματικό τομέα, κάνει η Τουρκία και με τη Συρία. Κάποτε οι δυο χώρες ήταν θανάσιμες αντίπαλοι, με διαφορές επί του θέματος της ροής του Ευφράτη ποταμού, αλλά και τη συριακή υποστήριξη προς το κουρδικό ΡΚΚ. Από τότε όμως που ανέλαβε ο Ερντογάν, οι σχέσεις μεταξύ των δυο γειτόνων αναθερμάνθηκαν. Μάλιστα, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Ahmet Davutoglu προειδοποίησε πως η «διεθνοποίηση» των αναταραχών στη Συρία, θα προκαλέσει «μη επιθυμητές συνέπειες». Οι Τούρκοι ανησυχούν για τυχόν αποσταθεροποίηση της Συρίας, εξαιτίας του κουρδικού ζητήματος. Μια ανατροπή του Bashar al-Assad, θα σήμαινε οπισθοδρόμηση για τη στρατηγική της Άγκυρας στη Μ. Ανατολή, στην οποία οι καλές σχέσεις με τη Συρία αποτελούν κεντρικό σημείο. Έτσι, δύσκολα ο Ερντογάν θα αποφασίσει να «πουλήσει» τον φίλο του, όπως έκανε  με τον Καντάφι.

Αντ αυτού, οι Τούρκοι παραμένουν κυνικοί. Την ώρα που ο Ασάντ έβγαζε στους δρόμους τα τανκς, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών του συνέστηνε να «προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις», ενώ εξέφραζε και τη ικανοποίησή του με τις προσπάθειες του καθεστώτος. Σε όλα αυτά, η απάντηση είναι: Ποιες μεταρρυθμίσεις;

Η θέση της Άγκυρας στο συριακό ζήτημα δεν την έχει φέρει ακόμη αντιμέτωπη με τις ΗΠΑ και την ΕΕ. Αν όμως, όπως είναι πιθανό, η Αμερική και η ΕΕ αλλάξουν στάση, τότε η Τουρκία θα βρεθεί να υπερασπίζεται έναν δικτάτορα κόντρα στη θέση των δυο συμμάχων της, αλλά και του λαού της Συρίας.

Ένας από τους πολλούς μύθους που γκρέμισε η αραβική άνοιξη είναι και  ο μύθος της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής στην εποχή του Ερντογάν. Αν πιστέψουμε την Άγκυρα, τότε η τουρκική διπλωματία στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, και πολλές φορές αντιτιθέμενη στη Ουάσιγκτον, είχε θετική μεσολάβηση και επιρροή επί πολλών διαφωνιών και συγκρούσεων στα Βαλκάνια, στον Καύκασο, στη Κεντρική Ασία, στη Μέση Ανατολή, και στη Βόρεια Αφρική. Αυτή όμως η περήφανη τουρκική ρητορική, απλά κρύβει τις αντιφάσεις και της αδυναμίες της εξωτερικής της πολιτικής. Τώρα, ο Ερντογάν και ο Νταβούτογλου συνειδητοποίησαν επιτέλους τη δυσκολία του εγχειρήματος για κυριαρχία στη Μ. Ανατολή.

Ανέκαθεν, η επιρροή της Τουρκίας στον αραβικό κόσμο δεν ήταν τόσο  σημαντική όσο έδειχνε. Στη τουρκική ηγεσία αρέσει να ακούγονται ιστορίες για το πώς οι Άραβες παρακολουθούν τις τουρκικές σαπουνόπερες, πως αναρτούν αφίσες του Ερντογάν στα στρατόπεδα προσφύγων στη Sabra και στη Shatila, και για το πώς οι αραβικοί λαοί συγκρίνουν τον Τούρκο πρωθυπουργό με τον Gamal Abdel Nasser.

Στη πραγματικότητα όμως αυτοί οι νέο-Οθωμανοί δυσκολεύονται να διαχειριστούν τη πολιτική της περιοχής, όπως δυσκολεύονταν και οι Σουλτάνοι πρόγονοί τους. Στη καλύτερη περίπτωση, οι Τούρκοι άσκησαν κάποια επιρροή, όταν υπήρχε αραβική παρακμή. Ήταν εύκολο για αυτούς να ασκούν επιρροή, όταν ο αραβικός κόσμος ήταν πολιτικά νεκρός, και στερούνταν κάποιας αυθεντικής ηγεσίας.

Είτε της αρέσει, είτε όχι, η Άγκυρα είναι προσδεμένη στο παλιό καθεστώς. Το αποτέλεσμα είναι ότι σε αυτή τη στιγμή των άνευ προηγουμένου αλλαγών, σε μια στιγμή που η δημοκρατία και οι λαϊκές προσδοκίες κατακυριεύουν τη Μέση Ανατολή, οι Τούρκοι δείχνουν εξαιρετικά λίγοι. Και κάθε άλλο παρά με  ηγέτες της περιοχής, όπως θα ήθελε η Άγκυρα, μοιάζουν.

από Foreign Policy

http://hellenikathemata.blogspot.com/2011/05/arab-spring-turkish-fall.html

Η μετάφραση στα Ελληνικά πάρθηκε από τον Δίολκο

http://diolkos.blogspot.com/2011/05/blog-post_4713.html

In going after the rebels, suddenly Muammar Qaddafi is winning

Libya's uprising

http://www.economist.com/node/18400592?story_id=18400592&fsrc=rss

The colonel charges ahead

Mar 17th 2011 | BENGHAZI | from the print edition

GREEN banners that symbolise the rule of Muammar Qaddafi have returned to Libyan towns, many of them in ruins, where troops loyal to the dictator have chased away poorly armed rebels. Regional and Western powers quibble over how to stop the bloodshed, while the self-styled colonel is making great strides towards suppressing the month-old revolt.

On battlegrounds across the vast, empty land, his forces have taken back Zawiya and Zuwara west of the capital, Tripoli. They have tightened their siege of Misrata, 210km (130 miles) to its east, and pushed into rebel strongholds along the coastline. With their bigger guns, heavier armour and a monopoly on air power, they have captured oil facilities at Ras Lanuf and Brega, and seized a strategic road junction at Ajdabiya. In their sights is the eastern capital, Benghazi, stronghold of the rebel forces. If this city of 1m fell, Colonel Qaddafi would be free to hunt down the “rats” who have challenged his rule.

Yet the demise of the rebels is not assured. Across open desert and through small towns, loyalist advances have been swift. In urban areas, though, they have been far slower. The looming invasions of Benghazi and Misrata, another big city, may cost the loyalists heavily in men and materiel, for the defenders have no way of escape. But if the indiscriminate methods loyalists used to retake smaller towns are a guide, the toll on civilian life will also be grim. Already, world opinion scorns Colonel Qaddafi. On March 12th the Arab League endorsed the imposition of a no-fly zone over Libya. Western nations are facing mounting public pressure to intervene. Despite popular wariness about becoming enmeshed in yet another Muslim country, a fresh humanitarian crisis may tip opinion in favour of more punishing action against Libya’s leader.

On March 13th, when a satellite news channel claimed, wrongly, that rebel forces had turned the tide with a night-time ambush, Benghazi residents declared that the only thing stopping them from attacking Tripoli was Colonel Qaddafi’s air force. “If they imposed a no-fly zone, all of us would go and fight,” says one unemployed youth looking at pictures of “martyrs” in what has become an open-air museum of the revolution outside Benghazi’s courthouse. Would-be revolutionaries say they can attack tanks with the many rocket launchers found in Colonel Qaddafi’s arsenals in the east. But they fear his planes circling overhead are out to bomb them.

Bravado in the face of repeated setbacks seems to be shared by the public. “Sawfa nabqa huna” (“We will remain here”), an anthem of Islamic resistance popular throughout the Arab world, rings out from loudspeakers and mobile phones. Asked about the danger of losing control of Benghazi, residents rattle off a list of uprisings they have staged over the four decades of Colonel Qaddafi’s rule. “He was afraid of Benghazi even before we had weapons,” says a lorry driver whose brother died in a massacre in 1996.

Street-fighting for beginners
Benghazi is flooded with looted weapons and, with Colonel Qaddafi’s forces knocking at the door, new owners are learning how to use them. A stretch of road outside one former army base, which offers target practice to anyone who walks in, was packed with cars. Moneim, a burly university student, says he is “taking the opportunity” of the fighting around Ajdabiya to learn how to use a rifle. He was not expecting Colonel Qaddafi to reach Benghazi, he said, but wanted a few street-fighting skills under his belt just in case.
The population’s swagger may in part stem from the city authorities’ capacity to keep up a sense that all is normal. The power is on, and in the city’s bakeries sacks of flour are piled up to the ceiling. All may change if Colonel Qaddafi can move his forces to the outskirts of Benghazi even if he does not attack the city directly. One engineer from Brega, which provides the gas for the plants near Ajdabiya that power Benghazi, says an advance along the coast might force the east to fall back on diesel generators, which are laborious to supply, or take their power from the Egyptian grid for electricity. But none of those fallback plans will work if Colonel Qaddafi’s troops swoop around the city to cut the roads leading to the Egyptian border, as they appear to have done in the west.

The opposition’s biggest problem is a dearth of experienced forces, which are needed to keep supply lines open. Most rebel fighters are shabab (youth in Arabic), spirited but untrained volunteers, lacking any command structure and prone to headlong rushes and retreats down exposed roads. A handful of colonels have organised ad hoc forces of veterans. But military defections in the east that accompanied the revolution have not yielded any mechanised units or operational aircraft, or at least none that might leave their bases. Staff officers sitting around Benghazi’s military headquarters say that Colonel Qaddafi took the families of unit commanders and other officers hostage and flew them west as soon as eastern towns fell, thus paralysing his mutinous army.

Mustapha Gheriani, speaking for the rebels’ interim council, insists that the answer to their military woes is a no-fly zone. Failure to impose one, he says, will lead Libyan youth to conclude that the West has failed them. “These people will become a fertile ground for extremist recruitment.”

Meanwhile, as Colonel Qaddafi’s forces approach, his partisans in the city have become more active. Some rebel officials say their nascent security services warned known members of Colonel Qaddafi’s “revolutionary committees” to stay indoors, and may be beginning to round up troublemakers. But the rebels’ reach is limited. On March 12th, presumed regime loyalists ambushed and killed a cameraman for Al Jazeera, the broadcaster whose stirring montages of pan-Arab revolutions are blamed by regimes throughout the region for firing up opposition movements. Two days later another car of gunmen ambushed a youth just back from the front. “They call this a revolution?” says his brother bitterly. “Everyone has guns and no control.” For a revolution, that sounds about right.